W sobotę, 10 kwietnia 2010 roku, w Smoleńsku rozbił się samolot Tu-154 z prezydentem Lechem Kaczyńskim na pokładzie. Nikt z pasażerów nie przeżył. Zginęło 96 osób, wśród nich wielu polityków, duchownych i dowódców wojskowych. Zginęła Anna Walentynowicz i ostatni prezydent RP na Uchodźstwie – Ryszard Kaczorowski. Zginęli członkowie Rodzin Katyńskich. Zginęła cała załoga samolotu.

Maria przyleciała do Szkocji kończyć doktorat. Mówi nieźle po angielsku, jest cichutka i skromna. Pracowita. Najlepiej czuje się u siebie, w Krakowie.

Rozmawiając przed zeszłorocznymi Świętami Wielkiej Nocy z Krisem (moim hinduskim znajomym, o którym pisałem wcześniej), zaczęliśmy zastanawiać się, dlaczego Wielki Piątek (po angielsku, jak wiadomo, Good Friday) jest good. Kris zna – w zarysie – podstawy wiary chrześcijańskiej, ale za nic nie mógł zrozumieć, dlaczego dzień, w którym zabito Chrystusa – naszego Boga – jest dniem dobrym. Wszystkie tłumaczenia o tym, że Jezus zginął za nas (za Krisa...

„Już niedługo nie będę kelnerką. Będę współwłaścicielką!”, oznajmiła pewnego dnia klientom. I tak zrobiła.

Każdego wieczoru profesor przechodzi korytarzem, na którym zbierają się sprzątaczki i sprzątacze. Każdego wieczoru wszystkie stojące tam osoby powoli przesuwają spojrzenia, śledząc mijającą ich postać. Potem każda z nich z niedowierzaniem kręci głową. Zaczynają szeptać. Codziennie to samo.

Parsand prowadzi małą firmę komputerową. Naprawia sprzęt, robi strony internetowe i przygotowuje drobne prace do druku. Ma niewielki zakładzik na niewielkiej uliczce w sporym szkockim mieście. Na razie do niego dokłada – tak przynajmniej twierdzi. Stać go – ma bogatego ojca na Mauritiusie i jeszcze bogatszego wujka w Londynie. Tato kupił kiedyś młodszemu synowi małą firmę przewozową – kilka autobusów – i załatwił zamówienia rządowe....

Wujek przyszedł na urodziny w dresie i bez skarpetek. Urodziny ma siostrzeniec jego żony, ale wujek jest wujkiem dla wszystkich. Jest duży, gruby i sapiący. Męczy się, kiedy mówi. Najbardziej męczy się podczas rozmowy po angielsku.

Richard – mój znajomy Brytyjczyk z Wyspy Skye – wybierał się na krótki, parodniowy wypad do Polski i Czech. Opowiedziałem mu przedtem trochę o naszym kraju, o pociągach, jedzeniu i piciu, ostrzegłem go także, żeby w żadnym wypadku nie brał ze sobą szkockich funtów, bo będą kłopoty z wymianą. Wypytywał o życie nocne, jakieś imprezy muzyczne, aż w pewnym momencie wspomniał o Oświęcimiu. Że on chce do Auschwitz, żeby zobaczyć to miejsce....

W Lynmore było bardzo międzynarodowo. Jak chyba w większości restauracji, kuchni i hoteli, przynajmniej brytyjskich.

Było wiosenne, słoneczne przedpołudnie, najlepsza pora na szukanie nowego mieszkania. Dzielnica co prawda nie prezentowała się oszałamiająco, ale za to dom był nowy, czysty i duży. W sam raz dla nas.

Mówią, że teraz to żadna emigracja. Emigracja była sto lat temu, kiedy zostawiałeś wszystko za sobą, bez możliwości powrotu. Wypływałeś statkiem w paromiesięczny rejs, żegnałeś na zawsze ukochaną ojczyznę, pakowałeś dobytek, likwidowałeś dom. Emigrowałeś.

Dzieci się przystosowują. Nawet łatwo. W każdym razie szybciej niż dorośli. Czasami płaczą jeden dzień, albo dwa. Niektóre parę lat. I nie chcą chodzić do przedszkola. Ani do szkoły tu. Płaczą, kiedy ktoś mówi do nich po angielsku.

W kuchni stały dwa telewizory, w dużym pokoju i w sypialni po jednym. Wszystkie małe i stare, dwa z nich czarno-białe. Ali podłączał kolejny. Mówił, że żaden z nich nie działa, że wszystkie są zepsute, niesprawne. Musi jutro zapytać w pracy, czy ktoś nie ma niepotrzebnego odbiornika...

Tomaszek przyszedł na farmę prosto z ulicy. Dosłownie. Wszedł i zapytał o pracę dla siebie i Moniki. Gus zgodził się na jeden dzień, zostali ponad dwa miesiące.

Richard jest Brytyjczykiem. Jedynym Brytyjczykiem, którego znam osobiście. No tak, jest jeszcze Brown – Gordon Brown – ale z nim nigdy nie rozmawiałem. Premier próbował kiedyś przekonać Wyspiarzy, że są jednym narodem. Brytyjskim. Wygląda na to, że mu się nie udało. W każdym razie nie na dużą skalę. Może przekonał jednego człowieka, chociaż i to wątpliwe. Richard czuł się Brytyjczykiem na długo przedtem, zanim Brown rozpoczął swe urzędowanie....

Do południa miasteczko śpi. Tekturowe domki ukrywają rozleniwionych mieszkańców, za pastelowymi ścianami rodziny rozpoczynają przygotowania do niedzielnego życia. Matki szykują pierwsze posiłki, ojcowie, zakrywając rękami obolałe głowy, błagają o jeszcze pół godziny spokoju. Dzieciarnia w piżamach włącza telewizję, domowe zwierzaki wypuszczane na podwórka, wilgotny chłód wpada przez uchylone drzwi.

Pierwsze wrażenie po przyjeździe do Szkocji jest wspaniałe – wrzosowiska, zielone wzgórza, zameczki i nisko osadzone chmury. Tak nisko, że dosłownie okrywają szczyty przydrożnych pagórków. Tak nisko, że można w nich chodzić. Goście są zachwyceni.

Po tygodniu wszystko jest jasne – pięknie, nisko szybujące obłoczki oznaczają kolejny deszczowy dzień, ból głowy i wszechogarniającą senność. Senność, która jest tu tak oczywistym stanem organizmu,...

Kris nienawidzi muzułmanów. Kiedyś mówił, że wszyscy muzułmanie to terroryści. W tej chwili jest na etapie, że wszyscy terroryści to muzułmanie. Nie przyjmuje do wiadomości, że inni też wyżynają niewinnych. Kiedy o tym rozmawiamy, odwraca się i odchodzi, zły na próby zburzenia jego porządku świata.

Dokładnie sześć lat temu po raz ostatni widziałem na żywo polski śnieg. Tęsknię. Dziwne, nigdy nie spodziewałem się, że można tęsknić za śniegiem.